Zaliczka czy zadatek dla wykonawcy remontu — co wybrać i jak się zabezpieczyć

Wykonawca prosi o wpłatę przed rozpoczęciem prac. To normalne: musi kupić materiał i zarezerwować ekipę. Ale to, jak tę wpłatę nazwiecie w umowie, ma konkretne skutki prawne. A ustne „to taka zaliczka” niczego nie załatwia, jeśli coś pójdzie nie tak.

Zaliczka — pieniądze na poczet ceny

Zaliczki Kodeks cywilny nie definiuje. To po prostu część ceny zapłacona z góry. Jeśli umowa nie zostanie wykonana, zaliczka podlega zwrotowi, niezależnie od tego, która strona zawiniła. Ewentualne szkody rozlicza się osobno, na ogólnych zasadach.

Dla Ciebie jako zlecającego zaliczka jest bezpieczniejsza w prostym scenariuszu: jeśli to Ty zrezygnujesz, nie tracisz automatycznie wpłaty. Wykonawca może co najwyżej dochodzić odszkodowania, jeśli wykaże szkodę.

Zadatek — pieniądze, które coś „wiążą”

Zadatek reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego i działa w obie strony:

• jeśli Ty nie wykonasz umowy, wykonawca może od niej odstąpić i zatrzymać zadatek,
• jeśli wykonawca nie wykona umowy, możesz odstąpić i żądać zwrotu podwójnej kwoty.

Zadatek ma więc sens wtedy, gdy obu stronom zależy na tym, żeby druga się nie wycofała. W praktyce remontowej rzadko jest dobrym wyborem dla zlecającego. Wykonawcy, który zniknie, i tak trzeba będzie podwójną kwotę wyegzekwować. Natomiast Ty tracisz wpłatę za samą zmianę planów.

Ważne: gdy umowa zostanie rozwiązana za porozumieniem stron albo z powodu, za który nikt nie odpowiada, zadatek wraca w pojedynczej wysokości.

Ile dać z góry

Przepisy nie podają limitu. Rozsądna zasada: zaliczka powinna pokrywać to, na co wykonawca faktycznie wydaje pieniądze przed wejściem na budowę, czyli głównie materiał. Kwota na „rozpoczęcie prac” bez związku z zakupami to ryzyko po Twojej stronie.

Jeszcze lepiej, gdy:

• materiał przyjeżdża na Twój adres przed zapłatą kolejnej transzy,
• dostajesz kopię faktury za materiał, na który idzie zaliczka,
• dalsze płatności są przypisane do etapów, które da się zobaczyć, na przykład „po zdjęciu starego pokrycia i ułożeniu membrany”, a nie do dat w kalendarzu.

Co zapisać w umowie

Kilka zdań, które oszczędzają najwięcej nerwów:

1. Nazwa wpłaty wprost: „zaliczka na poczet wynagrodzenia” albo „zadatek w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego”. Bez „zaliczko-zadatków”.
2. Na co idzie wpłata: na przykład „na zakup materiału wg pozycji 1–4 oferty”.
3. Termin rozpoczęcia i zakończenia prac. Bez dat trudno wykazać, że wykonawca się spóźnia.
4. Harmonogram płatności powiązany z etapami.
5. Co się dzieje przy opóźnieniu: kara umowna za dzień zwłoki to najprostsze narzędzie.

Gdy wykonawca nie zaczyna albo się spóźnia

Remont budynku rozlicza się według przepisów o umowie o roboty budowlane. Te odsyłają do zasad umowy o dzieło. Jeśli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem albo z pracą tak bardzo, że nie zdąży w terminie, możesz od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu zakończenia (art. 635 KC). Nie musisz czekać do ostatniego dnia.

Odstąpienie złóż na piśmie, najlepiej listem poleconym i mailem jednocześnie. Zażądaj w nim zwrotu zaliczki ze wskazaniem numeru konta.

Umowa podpisana w domu — 14 dni na rozmyślenie

Jeśli umowę z firmą zawierasz u siebie w domu, a nie w jej biurze, jako konsument masz zwykle 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny. Gdy na Twoją prośbę firma zacznie prace przed upływem tego terminu i potem odstąpisz, płacisz za to, co zostało już zrobione. Dlatego taka prośba powinna być wyraźna i najlepiej na piśmie.

W skrócie

• Zaliczka wraca, gdy umowa nie dojdzie do skutku. Zadatek może przepaść albo wrócić podwójnie.
• Dla zlecającego remont zwykle bezpieczniejsza jest zaliczka.
• Wpłata z góry powinna odpowiadać kosztom materiału, a kolejne transze widocznym etapom prac.
• Daty i nazwa wpłaty muszą być w umowie na piśmie.

Jeśli dopiero zbierasz oferty, zwróć uwagę na warunki płatności już na etapie porównania. Piszemy o tym w tekście o porównywaniu ofert na remont.